Pislik paçalardan akmaya başlamışsa, tutulamaz duruma gelmiştir. En güçlüsünden en küçüğüne kadar bütün kaslar zayıflamış demektir. Ürkütücü olan, böyle bir durumun doğal ve olağan sayılır olmasıdır.

Sonun başlangıcı mı? İnsan yaşamında belki öyle ama, ulus yaşamında böyle mi olmalı? Ulus ki, ezelden gelip ebede uzanan bir yüceliğin adı olarak anlatılır, orada çare tükenmez.

Her şeyden önce, yolsuzluğun doğal ve olağan sayılmasının önüne geçmek gerekir. Öyle şey olur mu? Yolsuzluk doğal ve olağan karşılanır mı?

Ama Türkiye’de oldu. Özal’ın, “Benim memurum işini bilir” demesi rüşveti doğal ve olağan saymaktan başka anlama gelir miydi? Balık baştan kokunca, halk da kamu görevlileri için, memur ya da siyasetçi ayrımı gözetmeden “Yapsınlar da, isterlerse çalsınlar!” demeye başlar elbet.

Çare söz konusu olunca, herkes “eğitim” diyecektir.

Peki, neyin eğitimi?

Din eğitiminin çare olmadığı çoktan anlaşıldı. Allah korkusu, günah, ahret, cehennem gibi kavramlar yetmiyor bazılarını yola getirmeye.

Felsefe? Neyi nasıl öğrettiğinize bağlı. Etik, Kant falan diyerek öğrencileri derin düşünmeye teşvik edin-ce yararı olabilir mutlaka.

Galiba dönüp dolaşıp ekonomik ve siyasal sisteme gelmek gerekecek.

Kapitalizm-sosyalizm tartışmasına girmeden çıka-bilir misiniz işin içinden? Yine de her iki temel düşüncenin kendi değerlerinden kalkarak bir yerlere varmak denenebilir.

Örneğin, kapitalizmin kazanç hırsını ilerlemenin motoru saysanız bile, birikimcilik, yatırımcılık, rasyonel işletmecilik, dürüst rekabet gibi değerler yerine tüketimciliği, plansızlığı, savrukluğu, üçkâğıtçılığı öne çıkarmayarak yolsuzluğu azaltmak başarılabir herhalde. Öte yandan, sosyalizmin emeği üstün değer sayması, hakkını vermek ve yaşamın her aşamasında bu kuraldan şaşmamak koşuluyla, yolsuzluğu önlemekte büsbütün etkisiz midir?

Örneğin, siyasal sistem halk yığınlarının örgütlü denetimi geliştirildikçe ve temsilcilerin yolsuzluklarını bile örten dokunulmazlık zırhı akla yakın boyutlara indirildikçe yolsuzluğun boyutları da küçültülemez mi?

Türkiye önemli bir yolağzında. Yolsuzluk, siyasetin temel kuralı olmaya doğru gidebilir.

Siyaset, yolsuzlukları örtbas etme iktidarına kavuşmanın yarışı sayılmaya başlamışsa, bu yarışla varılacak sonucun herkesi kirleteceğinden emin olabilirsiniz. Dolayısıyla, bu gidişe karşı çıkmak, yalnız muhalefet partisinin değil, partili partisiz herkesin ödevi olmalıdır.